Posted on

Codzienne szczotkowanie pomaga ograniczać przebarwienia zębów, ale nie wystarczy, by zapobiec im całkowicie. Szczoteczka usuwa płytkę nazębną i część osadów z powierzchni szkliwa. Nie usunie natomiast zmiany koloru powstałej wewnątrz zęba, związanej na przykład z urazem, próchnicą czy zaburzeniami rozwoju jego tkanek. Na wygląd zębów wpływa też to, jak często mają kontakt z barwiącymi produktami i tytoniem.

Dlaczego zęby przebarwiają się mimo szczotkowania?

Najważniejsze jest rozróżnienie przebarwień zewnętrznych i wewnętrznych. Pierwsze powstają na powierzchni zęba. Barwniki mogą osadzać się na szkliwie oraz na płytce nazębnej, szczególnie jeśli nie jest regularnie usuwana. Z czasem nalot bywa trudniejszy do oczyszczenia zwykłą szczoteczką.

Do produktów sprzyjających takim osadom należą kawa, herbata, czerwone wino, ciemne owoce i sos sojowy. Zęby może przebarwiać również tytoń. Nie znaczy to, że pojedyncza filiżanka kawy spowoduje trwałą plamę. Znaczenie ma między innymi częstotliwość kontaktu z barwnikami, stan powierzchni zębów i jakość codziennej higieny.

Inaczej jest ze zmianami, których przyczyna leży w tkankach zęba lub wynika z choroby. Ciemniejszy kolor może wiązać się z wiekiem, próchnicą, urazem albo wcześniejszym leczeniem zęba. Na zabarwienie mogą wpływać także niektóre leki przyjmowane w okresie rozwoju zębów, nadmiar fluoru w tym okresie oraz wady budowy szkliwa lub zębiny. Dokładniejsze szczotkowanie nie usunie takiej zmiany, ponieważ nie jest ona zwykłym nalotem na powierzchni.

Co szczotkowanie może zrobić, a czego nie?

Regularne mycie zębów ogranicza gromadzenie się płytki, do której przylegają barwniki. Pomaga też usuwać świeże, powierzchniowe osady. W dwutygodniowym badaniu z randomizacją uczestnicy szczotkowali zęby dwa razy dziennie przez dwie minuty, używając pasty z fluorem i jednej z dwóch badanych szczoteczek elektrycznych. W obu grupach odnotowano duży spadek wyniku oceny przebarwień powierzchniowych: jego mediana wyniosła odpowiednio 94,4% i 90,7%.

To wynik dotyczący usuwania osadu w określonych warunkach badania, a nie obietnica, że u każdej osoby zęby rozjaśnią się w podobnym stopniu. Nie dowodzi też, że szczotkowanie zapobiega zmianom koloru wewnątrz zęba. Pokazuje natomiast, dlaczego systematyczna higiena ma znaczenie, gdy problemem jest nalot.

Liczy się nie tylko to, czy myjesz zęby codziennie, lecz także jak to robisz. Szybkie szczotkowanie przednich powierzchni może pozostawić płytkę przy dziąsłach, na powierzchniach tylnych zębów i w innych trudno dostępnych miejscach. Szczoteczka nie dociera również skutecznie do wszystkich przestrzeni międzyzębowych. Dlatego sama częstotliwość mycia nie mówi jeszcze, czy zęby są dokładnie oczyszczone.

Nie warto próbować nadrabiać niedokładnej higieny mocniejszym szorowaniem. Większy nacisk nie rozwiąże problemu przebarwień wewnętrznych, a może podrażniać dziąsła i szkodzić powierzchniom zębów. Lepiej poświęcić czas na spokojne oczyszczenie wszystkich powierzchni niż skupiać się na intensywnym tarciu widocznej plamy.

Jak ograniczać przebarwienia na co dzień?

Najrozsądniejsze podejście łączy higienę z ograniczaniem czynników, które sprzyjają osadzaniu się barwników. Nie wymaga rezygnacji z każdego barwiącego produktu, ale pomaga zmniejszyć ilość nalotu i zauważyć zmianę, której nie da się wyjaśnić dietą.

  • Szczotkuj zęby dwa razy dziennie przez około dwie minuty pastą z fluorem. Oczyszczaj powierzchnie zewnętrzne, wewnętrzne i żujące, zwracając uwagę także na miejsca przy dziąsłach.
  • Codziennie czyść przestrzenie międzyzębowe odpowiednio dobraną nicią lub szczoteczką międzyzębową. To miejsca, których zwykłe szczotkowanie może nie oczyścić dostatecznie.
  • Po barwiącym napoju przepłucz usta wodą. Po kawie, herbacie czy czerwonym winie pozwala to ograniczyć zaleganie napoju w jamie ustnej, choć nie zastępuje mycia zębów.
  • Ogranicz palenie oraz częste popijanie barwiących napojów. Jeśli zęby przez dużą część dnia mają kontakt z barwnikami, samo szczotkowanie rano i wieczorem może nie wystarczyć, by zapobiec osadom.

Ważny jest również moment szczotkowania. Po kwaśnym jedzeniu lub napoju nie sięgaj od razu po szczoteczkę. Kwasy mogą przejściowo osłabiać powierzchnię szkliwa; odczekanie około 30–60 minut daje ślinie czas na działanie. W tym czasie można przepłukać usta wodą. Dotyczy to między innymi sytuacji, gdy barwiący napój jest jednocześnie kwaśny, jak czerwone wino.

Czy pasta wybielająca albo soda zastąpią właściwą higienę?

Pasta pomagająca usuwać osady może poprawić wygląd zębów, jeśli przebarwienie znajduje się na powierzchni. Nie zmieni jednak przyczyny ciemnienia zęba po urazie ani nie usunie przebarwienia powstałego w jego tkankach. Przed wyborem sposobu rozjaśniania warto więc ustalić, z jakim rodzajem zmiany masz do czynienia.

Podobna ostrożność dotyczy domowych metod. W badaniu przeprowadzonym poza jamą ustną połączenie szczoteczki elektrycznej i pasty z sodą usuwało sztucznie wytworzony osad skuteczniej niż porównywane szczotkowanie pastą z fluorem. Badanie in vitro nie potwierdza jednak, że samodzielne stosowanie sody jest bezpiecznym zamiennikiem pasty z fluorem lub zaleceń stomatologa. Wynik uzyskany na sztucznym osadzie nie rozstrzyga też, co jest przyczyną konkretnej plamy na zębie.

Kiedy przebarwienie warto pokazać stomatologowi?

Jeśli zmiana koloru nie znika mimo dokładnej higieny, warto ustalić jej przyczynę zamiast szczotkować to miejsce coraz mocniej. Szczególnej uwagi wymaga ściemnienie pojedynczego zęba, zwłaszcza po urazie, oraz plama, która pojawiła się niedawno lub się powiększa. Taka zmiana nie musi oznaczać zwykłego osadu; może mieć związek między innymi z próchnicą albo stanem tkanek wewnątrz zęba.

Stomatolog oceni, czy przebarwienie znajduje się na powierzchni, czy ma inną przyczynę. Gdy problemem są nagromadzone osady lub kamień nazębny, pomocne może być profesjonalne oczyszczanie. Jeśli za zmianę koloru odpowiada próchnica albo uraz, potrzebne postępowanie będzie inne. Rozpoznanie przyczyny pozwala uniknąć nieskutecznych prób usuwania szczoteczką plamy, której szczoteczka nie może dosięgnąć.

Przeczytaj również: